ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ରାତି ପାହିଲେ ଦେଶ ପାଳିବ ୭୫ତମ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ। ଏହା ସହିତ ଅଖଣ୍ଡ ଭାରତ ବିଭାଜିତ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା ପାକିସ୍ତାନ। ତେବେ କେବଳ ଦେଶ ବିଭାଜନ ହୋଇନଥିଲା, କେବଳ ଗୋଟିଏ ସୀମା ହିଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଦେଇଥିଲା ଅନେକ କିଛି ଭେଦଭାବ। ସୀମାର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ଦୁଇଟି ରାଷ୍ଟ୍ର। ଏହା ଯେ କେବଳ ଦେଶ ବିଭାଜନ ନଥିଲା, ଭାବନା, ଭଲପାଇବା ସବୁକିଛି ବିଭାଜିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ବିଭାଜନ ପରେ ଏଭଳି କିଛି ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା ଯାହାକୁ ଦେଖିଲେ ଆଜି ଲୋମଟାଙ୍କୁରି ଉଠେ।
ବିଭାଜନ ସମୟରେ କେବଳ ସୀମା, ଶରୀର ନୁହେଁ, ଭାବନା-ଆଶା-ପ୍ରେମ, ସବୁକିଛି ବିଭାଜିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲା। ଏହିପରି ଅନେକ ଶରୀର ସେହି ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଆସିଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ନିଶ୍ୱାସ ଚାଲିଥିଲା ଏବଂ ହୃଦୟ ସକ୍ରିୟ ରହିଥିଲା। ଏହା ଡାକ୍ତରୀ ଭାଷାରେ ଜୀବନର ପ୍ରମାଣ, ତେଣୁ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ ମନେ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଜୀବନ ସେଠାରେ ରହିଗଲା। ଯଦି ମାତୃଭୂମି ଛାଡିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ତୁମେ ବୁଝିବ ଯେ ସେମାନଙ୍କର ଆତ୍ମା କିପରି ବିଭାଜନରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା।
ଆଜି ବି ପାକିସ୍ତାନରେ ଦଣ୍ଡ ଭୋଗୁଛନ୍ତି ଭାରତୀୟ ପରିବାର
ବିଭାଜନର ଛାତିଥରା କାହାଣୀ କୁହନ୍ତି ଦିଲ୍ଲୀ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ସିନ୍ଧିର ଅଧ୍ୟାପକ ପ୍ରଫେସର ରବିପ୍ରକାଶ ଟେକଚନ୍ଦାଣୀଙ୍କ ବାପା। ବାପାଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିବା ଏହି କାହାଣୀକୁ ନେଇ ପ୍ରଫେସର ରବିପ୍ରକାଶ କୁହନ୍ତି, ବିଭାଜନ ପରେ ପିତାମାତା, ବଡ଼ ଭଉଣୀ, ମାତାପିତା ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ସିନ୍ଧୁ ଜାହାଜରେ ମୁମ୍ବାଇ ଆସିଥିଲେ। ଏଠାରୁ ମୁଁ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ ଦେଇ ମଧୁବାନୀକୁ ଯାଇଥିଲି କାରଣ ମୋର ମାତା ମାମୁଁ ସେଠାରେ ଏକ ଇଟାଭାଟି ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିଲେ। ବିଭାଜନ ପରେ ମୋ ବାପା, ମାତା ଜେଜେବାପା, ମା ସିନ୍ଧର କାହାଣୀ କହୁଥିଲେ । ବିଭାଜନର ଯନ୍ତ୍ରଣା ପିତାଙ୍କ ଆଖିରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କଲୁ।
ମୁଁ ୨୦୦୬ରେ ଦିଲ୍ଲୀରୁ ବସ୍ ଯୋଗେ ଲାହୋର ଯାଇ ସେଠାରୁ ସିନ୍ଧୁ ଯାଇଥିଲି। ଯେତେବେଳେ ସିନ୍ଧ ଚାଲିଗଲା, ମୁଁ ସେହି ଦେଶକୁ ଚୁମ୍ବନ ଦେଲି। ମୁଁ ଅନୁଭବ କଲି ଯେ ମୋର ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ପିତା ମୋ ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ବିଭାଜନ ପରେ ବାପା ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଆସିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଏକ ପରିବାର ମଧ୍ୟ ଛାଡିଥିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ମାମୁଁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ସେଠାରେ ଥିଲେ। ବିସ୍ଥାପନର ଯନ୍ତ୍ରଣା ତାଙ୍କ ସହିତ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ରହିଲା। ମା ଏବଂ ବାପା କେବେ ସିନ୍ଧକୁ ଯାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
୧୫ ଟଙ୍କାରେ ଭାରତ ଆସିଥିଲେ
ଅଗଷ୍ଟ ୧୫ର ତିନି ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ମନପ୍ରୀତ ସିଂ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲେ ଯେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଘର ଛାଡି ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଯିବାକୁ ପଡିବ। ପଟେଲ ନାଗରର ବାସିନ୍ଦା ୮୦ ବର୍ଷିୟ ମନପ୍ରୀତ ସିଂଙ୍କ ପୁଅ (ବର୍ତ୍ତମାନ କଥା କହିପାରୁ ନାହାଁନ୍ତି) ଅମୃତ ସିଂ କୁହନ୍ତି ଯେ ସେ ସବୁବେଳେ ପାକିସ୍ତାନର ଲାହୋରରେ ନିଜ ଘର ଓ ଗାଁ ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା, ଭାଇ ଏବଂ ସମଗ୍ର ପରିବାର ସହିତ ଅଗଷ୍ଟ ୧୫ ଦିନ ଅମୃତସରରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ଚାରିଆଡେ ଆତଙ୍କ ଏବଂ ଭୟର ବାତାବରଣ ଥିଲା। ପରିବାର ସଦସ୍ୟ ପଞ୍ଜାବ ଛାଡି ଦିଲ୍ଲୀ ଆସିବାକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ମନେ କଲେ। ସରକାରୀ ଶିବିରରେ ଏଠାରେ ଏକ ବର୍ଷ ବିତାଇଲେ। ଅମୃତ ସିଂ କହିଛନ୍ତି ଯେ ପାକିସ୍ତାନରୁ ଆସୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଖରେ ମାତ୍ର ୧୫ ଟଙ୍କା ଥିଲା, ଯାହା ସାହାଯ୍ୟରେ ପରିବାରର ପେଟ କିଛି ଦିନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା।
କିଛି କଷ୍ଟ ଆଜି ବି ରହିଛି: କୁଲଦୀପ ତଲଓ୍ୱାର
ଲେଖକ ତଥା ବରିଷ୍ଠ ସାମ୍ବାଦିକ ୮୮ ବର୍ଷିୟ କୁଲଦୀପ ତାଲୱାର କହିଛନ୍ତି ଯେ ସେ ପାକିସ୍ତାନର ସରଗୋଡ ଜିଲ୍ଲାର ଖୁଶାବ ତହସିଲରେ ରହୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପିତା ରାମଲୁବାୟା ତମାଖୁର ଏକ ବଡ ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିଲେ। ଘରେ ଗାଈ, ବଳଦ ଓ ଷଣ୍ଢ ଥିଲେ। ସେ ପରିବାରର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାୟ ୧୫ ବର୍ଷ ବୟସ ହୋଇଥିଲା। ଚାରି ସାନ ଭଉଣୀ ଥିଲେ। ମାତା କୌଶଲ୍ୟା ଦେବୀ ପରିବାରର ଯତ୍ନ ନେଉଥିଲେ। ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ବିଭାଜନ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗରମ ଥିଲା। ତା’ପରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲା ଯେ ହିନ୍ଦୁମାନେ ଭାରତ ଯିବେ ଏବଂ ମୁସଲମାନମାନେ ପାକିସ୍ତାନରେ ରହିବେ। ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିଲା ଯେ ସେ ଏଠାରେ ରହି ନିଜର ଧର୍ମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତୁ କିନ୍ତୁ ପିତା ଏଥିରେ ସହମତ ନୁହଁନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଅବସ୍ଥା ବିଗିଡିଗଲା, ପିତାମାତା ସବୁକିଛି ଛାଡି ଲାହୋରରୁ ଟ୍ରେନରେ ବସି ଗାଜିଆବାଦକୁ ଆସିଥିଲେ।
ଅଂଶବାଣୀଙ୍କ ପରିବାରର ଏକ ଅଂଶ ଆଜି ବି ପାକିସ୍ତାନରେ
ସିନ୍ଧର ଶିଖରପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଗାଡ଼ିଆସିନ୍ ତାଲୁକର ଜମିଦାର ଥିବା ଅନଶୱାନୀ ପରିବାରର ଏକ ଅଂଶ ବର୍ତ୍ତମାନ କାନପୁରର ରତନଲାଲ ନାଗରରେ ରୁହନ୍ତି। ବିଭାଜନ ସମୟରେ ପରିବାରର ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ସେଠାରେ ରହିଲା। ୧୯୭୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥିଲା, ଏହା ପରେ କୌଣସି ଖବର ମିଳି ନଥିଲା। ଏହି ପରିବାରର ତୃତୀୟ ପିଢିର ଅଶୋକ ଅନଶୱାନୀ କୁହନ୍ତି ଯେ ମୋର ବାବା ରାଧାମଲ ଭାଇ ଦାସୁମଲ ଏବଂ ଭାଗାମଲଙ୍କ ସହ ଗାଡିୟାସିନରେ ରହୁଥିଲେ। ଜମିନ୍ଦରୀ ଥିଲେ, ପରିବାର ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲା। ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୭ରେ ପ୍ରଥମ ସପ୍ତାହରୁ ଏହି ମାଡ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ପରିବାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛନ୍ତି ଯେ ବାବା ରାଧମାଲ ଏବଂ ଦାସୁମଲ ଗାଦିସିନ୍ ଛାଡି ଭାରତ ଯିବେ। ସାନ ଭାଗବତ ଅବିବାହିତ ଥିଲେ। ସେ ଗାଡ଼ିଆସିନରେ ଥିବା ସମ୍ପତ୍ତିର ଯତ୍ନ ନେବେ। ପରିସ୍ଥିତି ସୁଧାରିବା ପରେ ଆମେ ଭବିଷ୍ୟତ ଯୋଜନା ସ୍ଥିର କରିବୁ। ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ସେ ପତ୍ନୀ ଜିଆନି ଦେବୀ, ଭାଇ ଦାସୁମଲ, ପୁଅ ଜାମୁନାଦାସଙ୍କ ସମେତ ୭ଜଣ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ପରିବାର ସହିତ ପାଦରେ ପଳାଇଥିଲେ। ବାଟରେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଦାସୁମଲଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା। ପରିବାରର ଅବଶିଷ୍ଟ ସଦସ୍ୟମାନେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମୁମ୍ବାଇ ଏବଂ ପରେ କାନପୁରକୁ ପଳାଇ ଯାଇଥିଲେ।
ହଜିଯାଇଥିଲେ ଭାଉଜ ଓ ଖୁଡ଼ି
ମଥନା ଫାର୍ମର ବାସିନ୍ଦା ସର୍ଦ୍ଦାର ରଞ୍ଜିତ ସିଂଙ୍କୁ ୧୧୪ ବର୍ଷ ବୟସ ହୋଇ ଗଲାଣି। ଲାହୋରରେ ରହୁଥିବା ରଣଜିତ ସିଂଙ୍କୁ ବିଭାଜନ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ସହିତ ଭାରତ ଆସିବାକୁ ପଡିଲା। ପ୍ରବଳ ମାଡ ମଧ୍ୟରେ ରଣଜିତ ସିଂ ନିଜ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିବା ପରେ ପଞ୍ଜାବରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ସେଠାରୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଖେରୀ ଜିଲ୍ଲାରେ ବସବାସ କଲେ। ରଣଜିତ କହିଛନ୍ତି ଯେ ସେ ତାଙ୍କ କଲେଜ ସମୟରେ ବିପ୍ଳବୀ ସର୍ଦ୍ଦାର ଉଦାମ ସିଂଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭେଟିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକାଠି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲୁ । ୧୯୪୭ ସୁଦ୍ଧା ହିନ୍ଦୁ ଏବଂ ମୁସଲମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଭାଜିତ ହୋଇ ସାରିଥିଲା। ଖୁଡ଼ି ଓ ଭାଉଜ କେଉଁଠାରେ ନିଖୋଜ ହୋଇଯାଇଥିବା କହି ବେଶ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପଡ଼ନ୍ତି ରଣଜିତ।
ତିନି ଭାଇ ପ୍ରୟାଗରେ, ଜଣେ କରାଚୀରେ
ବଡା ତାଜିଆ ମୋହଲାରେ ରହୁଥିବା ମୁଖତାର ଅହମ୍ମଦଙ୍କ ସାନ ଭାଇ ରେହମାନ ଅହମ୍ମଦ ପାକିସ୍ତାନ ଯିବାକୁ ଜିଦ୍ ଧରିଥିବାବେଳେ ତିନି ଭାଇ ମୁଖର, ମମତାଜ ଏବଂ ଇମତିଆଜ ଅହମ୍ମଦ ଏଠାରେ ରହିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ୧୬ ବର୍ଷୀୟ ରହମାନ ପାକିସ୍ତାନ ଚାଲିଗଲେ, ଭାଇମାନେ ବହୁତ ଅଟକାଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ରେହମାନ ପାକିସ୍ତାନ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ପରିବାର ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଦିଲ୍ଲୀ ଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବିଭାଜନର ବିଶୃଙ୍ଖଳାରେ ତାଙ୍କୁ ପାଇପାରିନଥିଲେ। ରହମାନ ଆଜି କରାଚିରେ ବ୍ୟବସାୟ କରନ୍ତି। କାଟାହୁଲା ଗାଁର ମୂଳ ବାସିନ୍ଦା ନବି ଉଲ୍ଲା ୧୯୪୮ ମସିହାରେ ପାକିସ୍ତାନରେ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ପୁତୁରା ପ୍ରୟାଗରାଜରେ ଅଛନ୍ତି। ଜ୍ୱାଇଁ ଈଶ୍ୱର କହିଛନ୍ତି ଯେ ଆମ୍ମିଙ୍କର ଚାରି ଭଉଣୀ ଥିଲେ । ଦୁଇଜଣ ଏବେ ବି ଭାରତରେ ଅଛନ୍ତି, ଦୁଇଜଣ କରାଚି ଯାଇଛନ୍ତି। ଖାଲୁ ନାବୁଲ୍ଲା ସୀମାକୁ ଯିବା ପରେ ଅନେକ ଥର ଫେରି ଆସିଥିଲେ।
ପାକିସ୍ତାନରୁ ପ୍ରଥମ ଟ୍ରେନରେ ଆସିଥିଲା ପୁଳାପୁଳା ଶବ
ମୁରାଦାବାଦର ୯୬ ବର୍ଷିୟ ଚାମନଲାଲ ନିହାୱାନ ଏବଂ ତାଙ୍କର ୯୨ ବର୍ଷିୟା ପତ୍ନୀ ରଜନୀଙ୍କ ଆଖିରେ ବିଭାଜନର ଭୟାବହତା ସତେଜ ରହିଛି। ଚମାନଲାଲ କୁହନ୍ତି ଯେ ସେତେବେଳେ ମୋତେ ୨୨ ବର୍ଷ ହୋଇଥିଲା । କରାଚିରେ ରେଳ ଚାକିରି । ବିଭାଜନ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଘରେ ଝଗଡା ହୋଇଥିଲା। ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସରୁ ସେଠାରେ ପରିସ୍ଥିତି ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ବିଭାଜନ ଘୋଷଣା ହେବା ମାତ୍ରେ ଦଙ୍ଗାକାରୀମାନେ ଆମର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘରକୁ ଦଖଲ କରିନେଇଥିଲେ। ଆମ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ପରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶସ୍ୟ ବଜାରରେ ଏକାଠି ହେଲୁ। ଖାଇବାକୁ କିଛି ନଥିଲୁ। ସେମାନେ ବଜାରରେ ମିଳୁଥିବା ଗହମର ଶସ୍ୟକୁ ଗୁଣ୍ଡ କରି କଞ୍ଚା ଖାଉଥିଲେ। ଏକ ମାସ ପରେ ଆମେ ଗୋରଖା ରେଜିମେଣ୍ଟ ଏସକର୍ଟ ସହିତ ଅମୃତସରକୁ ଏକ ଟ୍ରେନ୍ ପାଇଲୁ । ଟ୍ରେନ୍ ଚାଲୁଥିବା ବେଳେ ଟ୍ରାକ ଚାରିପାଖରେ ମୃତଦେହ ପଡ଼ିଥିବାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା। ଛଅ ଦିନ ପରେ ଯେତେବେଳେ ଟ୍ରେନ୍ ଅମୃତସରରେ ପହଞ୍ଚିଲା, ଶିଖ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀମାନେ ଆମକୁ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ଦେଲେ।
ଦୁଇ ମହଲା ଉପରକୁ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ତଳକୁ ଡେଇଁଥିଲେ
ମୁରାଦାବାଦର ବରିଷ୍ଠ ରପ୍ତାନିକାରୀ ସତ୍ୟପାଲଙ୍କୁ ସେତେବେଳେ ଏକ ବର୍ଷ ବୟସ ହୋଇଥିଲା। ସେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ସନ୍ତାନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପରିବାର ପାକିସ୍ତାନର ଲିଆଲପୁର (ବର୍ତ୍ତମାନ ଫୈସଲାବାଦ) ରେ ରହୁଥିଲେ। ବାପା ସେଠାରେ ବଜାରରେ କାମ କରୁଥିଲେ। ବିଭାଜନ ଘୋଷଣା ପରେ ଦଙ୍ଗାକାରୀମାନେ ତାଙ୍କ ମହଲରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ନିଜ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଦୁଇ ମହଲାରୁ ଡେଇଁ ପଡ଼ିଥିଲେ। ଏକ ବର୍ଷ ବୟସ୍କା ସତ୍ୟପାଲଙ୍କୁ ଏକ କପଡ଼ାରେ ବାନ୍ଧିବା ପରେ ତଳେ ପକାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସତ୍ୟପାଲ କହିଛନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କ ବାପା ତାଙ୍କ ପକେଟରେ କେବଳ ଶହେ ଟଙ୍କା ଆଣିପାରିବେ। ଚଳନଶୀଳ ସମ୍ପତ୍ତି ସହିତ ଅଳଙ୍କାରଗୁଡିକ ହାଲିରେ ଭୂମିରେ ପୋତି ହୋଇ ରହିଲା। ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଗୁଲଜରିମାଲ ଧରମଶାଲାରେ ନିର୍ମିତ ଶିବିରରେ କିଛି ଦିନ ରହିଲେ। ବହୁ ସଂଘର୍ଷ ପରେ ତାଙ୍କ ପିତା ସାଇକେଲ କାମ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।
ଶରଣାର୍ଥି କ୍ୟାମ୍ପରେ ବିତୁଥିଲା ଜୀବନ
ମୋରାଦାବାଦରେ ଭେଟେରାନ ଡାକ୍ତର ଡକ୍ଟର ଡି.ପି ମଞ୍ଚଣ୍ଡା କହିଛନ୍ତି ଯେ ବିଭାଜନ ହେବା ମାତ୍ରେ ଦଙ୍ଗା କାରଣରୁ ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଥିଲା। ଘରୁ ବିତାଡିତ ହେବା ପରେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ରାୱଲପିଣ୍ଡିର ଏକ ଶରଣାର୍ଥୀ ଶିବିରରେ ଦୁଇମାସ ରହିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ସେ ଲାହୋରର ମେଡିକାଲ କଲେଜରେ ଏମବିବିଏସର ଛାତ୍ର ଥିଲେ। ବିଭାଜନ ଘୋଷଣା ପରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଲୋକ ଅମୃତସରରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଟ୍ରେନରେ ଚଢିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଟ୍ରେନର ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା। ତା’ପରେ ଆମେ ସ୍ଥିର କଲୁ ଯେ ଯଦି ଆମେ ମରିବାକୁ ଚାହୁଁ, ତେବେ ଆମେ କ୍ୟାମ୍ପରେ ମରିବୁ, କିନ୍ତୁ ଅମୃତସରକୁ ଟ୍ରେନରେ ଯାତ୍ରା କରିବୁ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ପରିବେଶ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଆମେ ଅକ୍ଟୋବରରେ ଟ୍ରେନରେ ଅମୃତସରରେ ପହଞ୍ଚିଲୁ।
ଶତ୍ରୁଙ୍କ କବଳରୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ପତ୍ନୀ ଓ ପୁଅକୁ ହତ୍ୟା
ମୋହାନା ଖଲି ଚକ୍ ଛଦ୍ମନାମ ଖରତ ଅଲି, ମୱାନା ନିବାସୀ ସୟଦ ଛଦ୍ମନାମ ଶାକାଙ୍କୁ 87 ବର୍ଷ ବୟସ | ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ମୋ ବାପା ଏବଂ ତିନି ଭାଇ ବିଭାଜନରେ ପାକିସ୍ତାନ ଯାଇଥିଲେ। ମୁଁ ସେତେବେଳେ ଭାରତକୁ ଯେତିକି ଭଲପାଏ ସେତିକି ଭଲପାଏ। ୱାଲିଦ ଏବଂ ଭାଇମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅଛି | ସାହାରନପୁରର ପୂର୍ବତନ ବିଧାୟକ ଲାଜ କୃଷ୍ଣ ଗାନ୍ଧୀ ତାଙ୍କ ପରିବାର ସହିତ ବିଭାଜନର ଭୟାବହତାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ହୋଇଥିଲା। ସେ ପାଦରେ 50 କିଲୋମିଟର ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ସେ କୁହନ୍ତି ଯେ ବିଭାଜନ ସମୟରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଏଡାଇବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ମାମୁଁ ନିଜ ପତ୍ନୀ ଏବଂ ପୁଅକୁ ନିଜେ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ।